በAI የሚመጣውን የሥራ ሽግግር በሞዴል መተንተን

ስለ AI እና ቅጥር የሚደረጉ አብዛኞቹ ውይይቶች በቀላል ጥያቄ ይጀምራሉ፦ AI የትኞቹን ሥራዎች ሊሠራ ይችላል?

ይህ ጠቃሚ ጥያቄ ቢሆንም፣ በሠራተኞች ላይ ምን እንደሚደርስ ለመተንበይ በቂ አይደለም። አንድ ቴክኖሎጂ ሙያውን ራሱን ሳያጠፋ፣ በዚያ ሙያ ውስጥ ያሉ ብዙ ተግባራትን ማከናወን ሊችል ይችላል። ይህ የሚሆንበት በርካታ ምክንያቶች አሉ። ደንበኞች ከሰው ጋር መገናኘት ስለሚፈልጉ፣ ተቋማት ተጠያቂነትን የሚወስድ ሰው ስለሚያስፈልጋቸው፣ ወይም ሥራው በአካል መገኘትንና አመዛዝኖ መወሰንን ስለሚጠይቅ፣ የሰዎች ተሳትፎ አስፈላጊ ሆኖ ሊቀጥል ይችላል። ወይም ወጪ መቀነሱ ፍላጎትን በበቂ መጠን ሊያሳድግ ይችላል፤ በዚህም AI የሠራተኞችን ምርታማነት ቢያሳድግም፣ በዘርፉ ያለው ቅጥር ከመቀነስ ይልቅ ይጨምራል።

የOpenAI በAI የሚመጣ የሥራ ሽግግር ማዕቀፍ እነዚህን ሊከሰቱ የሚችሉ ሁኔታዎች የምናይበትን አዲስ መንገድ ያቀርባል። ሥራዎች በቴክኖሎጂ ሊከናወኑ የሚችሉበትን መጠን እንደ ሥራ ማጣት ትንበያ ከመውሰድ ይልቅ፣ ማዕቀፉ ሦስት ጥያቄዎችን ያነሳል፦

• AI ከሙያው ተግባራት ውስጥ ጉልህ ድርሻ ማከናወን ይችላል?

• ሥራውን በማከናወን፣ በመቆጣጠር ወይም ኃላፊነት በመውሰድ ረገድ ሰው አሁንም ዋነኛ ሚና አለው?

• AI የአገልግሎቱን ወጪ ከቀነሰ፣ በምርታማነት ዕድገቱ የሚገኘውን ተጨማሪ አቅርቦት ለመጠቀም ፍላጎት በበቂ መጠን ይጨምራል?

በአሜሪካ ወደ 148 ሚሊዮን የሥራ መደቦችን በሚሸፍኑ 921 ሙያዎች ላይ ሲተገበር፣ ማዕቀፉ የሥራ ገበያው ሽግግር የበለጠ የተለያዩ መልኮች እንዳሉት ያሳያል። ወደ 18 በመቶ የሚሆኑት ሥራዎች በራስ-ሰር ሥርዓቶች የመተካት አንጻራዊ ከፍተኛ ስጋት አለባቸው፤ 24 በመቶው እንደገና የመደራጀት ዕድላቸው ከፍ ያለ ነው፤ 12 በመቶው በAI ሊያድጉ ይችላሉ፤ 46 በመቶው ደግሞ በቅርቡ የሚያጋጥማቸው ለውጥ አነስተኛ ነው።

እነዚህ ምድቦች የተወሰነ መቶኛ ሥራዎች ይጠፋሉ የሚሉ ትንበያዎች አይደሉም። ይልቁንም የተለያዩ ለውጦች በመጀመሪያ የት ሊከሰቱ እንደሚችሉ የሚያመለክቱ ናቸው።

በራስ-ሰር ሥርዓቶች የመተካት ከፍተኛ ስጋት ያለባቸው ሥራዎች፦ ይህ ምድብ እንደ መረጃ አስገቢዎች፣ የስልክ ገበያ አፈላላጊዎች፣ የጽሑፍ አራሚዎች እና አንዳንድ የሂሳብ መዝገብ አያያዝ ወይም አስተዳደራዊ ሥራዎችን ሊያካትት ይችላል። አብዛኛው ሥራ ወጥ ቅርጽ ያለውን መረጃ ማቀናበር፣ ማረጋገጥ ወይም ማስተላለፍን ያካትታል። ሰው የመጨረሻውን አገልግሎት በቀጥታ ሳይሰጥ፣ AI እነዚህን ተግባራት የማከናወን አቅሙ እየጨመረ ነው። በዚህ ምክንያት የሚጨምረውን ምርታማነት ለማመጣጠን፣ የእነዚህ ተግባራት ፍላጎት በበቂ መጠን ላያድግ ይችላል።

በተለይ ሥራዎቹ በተወሰኑ አካባቢዎች የተከማቹ ሲሆኑ ወይም ሠራተኞች ወደ ተዛማጅ ሥራዎች የመሸጋገር ዕድላቸው ውስን ሲሆን፣ እነዚህ ሥራዎች የቅርብ ክትትል ያስፈልጋቸዋል። ሆኖም፣ በዚህ ምድብም ቢሆን፣ ቴክኖሎጂው ሥራውን መሥራት መቻሉ ብቻ በራሱ ወይም ወዲያውኑ ሰዎች ሥራ እንዲያጡ አያደርግም። አሠሪዎች አሁንም የሥራ ፍሰቶችን እንደገና መንደፍ፣ AIን ከነባር ሥርዓቶች ጋር ማቀናጀት፣ ስህተቶችንና ከቁጥጥር ደንቦች ጋር የተያያዙ ስጋቶችን መቆጣጠር፣ እንዲሁም ሰዎችን ቀጥሮ ከማሠራት ይልቅ ሥራውን በራስ-ሰር ማከናወን በእርግጥ ወጪ ይቀንስ እንደሆነ ማወቅ ይኖርባቸዋል።

እንደገና የሚደራጁ ሥራዎች፦ ሁለተኛውና የበለጠ ትልቁ ምድብ ከመጥፋት ይልቅ እንደገና የመደራጀት ዕድሉ ከፍ ያለ ነው። ጠበቆች፣ የሂሳብ ባለሙያዎች፣ የሶፍትዌር አዘጋጆች፣ የፋይናንስ ተንታኞች እና መምህራን ለዚህ ምሳሌ ሊሆኑ ይችላሉ። AI አሁንም ውሎችን ማርቀቅ፣ ማስረጃዎችን ማጠቃለል፣ የፋይናንስ ትንተና ማዘጋጀት፣ ኮድ መጻፍ እና የትምህርት ቁሳቁሶችን መፍጠር ይችላል። ነገር ግን ደንበኞችና ተቋማት አመዛዝነው የሚወስኑ፣ ለውሳኔዎች ኃላፊነት የሚወስዱ፣ ያልተለመዱ ጉዳዮችን የሚረዱ እና ከሥራ ባልደረቦች፣ ከተማሪዎች ወይም ከደንበኞች ጋር ግንኙነት የሚገነቡ ሰዎች አሁንም ያስፈልጋቸዋል።

AI እያንዳንዱ ጠበቃ ተጨማሪ ሰነዶችን እንዲገመግም፣ እያንዳንዱ የሶፍትዌር አዘጋጅ ተጨማሪ ኮድ እንዲጽፍ፣ ወይም እያንዳንዱ መምህር ለግለሰብ ተማሪዎች የተበጁ ተጨማሪ ቁሳቁሶችን እንዲያዘጋጅ ሊያስችል ይችላል። ይህ ለአንዳንድ ተግባራት የሚያስፈልገውን የሰው ጉልበት ሊቀንስ ይችላል፤ ሆኖም ሙያዎቹ ራሳቸው የሰው ሚና በግልጽ የሚታይባቸው ሆነው ይቀጥላሉ። ዋናው ጉዳይ ሥራዎቹ እንዴት እንደገና እንደሚቀረጹ ይሆናል፦ የትኞቹ ተግባራት ለAI ይሰጣሉ፣ የትኞቹ በሠራተኞች እጅ ይቀራሉ፣ እንዲሁም የመግቢያ ደረጃ ሥራዎችና የሙያ ዕድገት መንገዶች የመማር ዕድል መስጠታቸውን ይቀጥላሉ ወይ?

በAI የሚያድጉ ሥራዎች፦ እነዚህ AI ወጪን በበቂ መጠን በመቀነስ ተጨማሪ ፍላጎት ሊፈጥርባቸው የሚችል ሥራዎች ናቸው።  ምሳሌዎች የግል አስጠኚዎችን፣ የአእምሮ ጤና አማካሪዎችን፣ የግል ፋይናንስ አማካሪዎችን እና አንዳንድ የጤና አጠባበቅ ባለሙያዎችን ያካትታሉ። እነዚህ አገልግሎቶች በአሁኑ ጊዜ ለብዙ ሰዎች ውድ ወይም ለማግኘት አስቸጋሪ ናቸው። በእነዚህ ዘርፎች ምርታማነት መጨመሩ የግድ የሠራተኞች ብዛት መቀነስን አያመለክትም። የግል ማስጠናት አገልግሎት ዋጋ መቀነሱ ተጨማሪ ቤተሰቦች አገልግሎቱን እንዲገዙ ሊያደርግ ይችላል። በዝቅተኛ ወጪ የሚሰጥ የፋይናንስ ምክር፣ በአሁኑ ጊዜ አማካሪ ለመቅጠር አቅም ለሌላቸው ቤተሰቦች ለፍላጎታቸው የተበጀ ምክር እንዲያገኙ ሊያስችል ይችላል። በAI የሚታገዙ ሕክምና ሰጪዎች ተጨማሪ ክትትልና ቀጣይ እንክብካቤ ሊያቀርቡ ይችላሉ። ፍላጎት በበቂ መጠን ካደገ፣ እያንዳንዱ ሠራተኛ የበለጠ ምርታማ እየሆነ ቢመጣም፣ አጠቃላይ ቅጥር ሊጨምር ይችላል።

በቅርቡ የሚያጋጥማቸው ለውጥ አነስተኛ የሆነ ሥራዎች፦ ይህ ምድብ ዋና ተግባራቸው አካላዊ እንቅስቃሴን የሚጠይቅና በተወሰነ ቦታ መከናወን ያለበት ብዙ ሥራዎችን ያካትታል። ለምሳሌ፣ የኤሌክትሪክ ባለሙያዎች፣ የቧንቧ ሠራተኞች፣ የጣሪያ ሠራተኞች፣ የግንባታ የቀን ሠራተኞች እና ብዙ የምግብ አገልግሎት ሠራተኞች በዚህ ይካተታሉ። AI መርሐ ግብር በማዘጋጀት፣ ግምት በማውጣት፣ በሥልጠና፣ በክምችት አያያዝ ወይም ከደንበኞች ጋር በመገናኘት ሊረዳ ይችላል፤ ነገር ግን በአሁኑ ጊዜ የኤሌክትሪክ ሽቦ መዘርጋት፣ ቧንቧ መጠገን፣ ጣሪያ መቀየር ወይም ምግብ አዘጋጅቶ ማቅረብ አይችልም።

እነዚህ ሙያዎች ከAI ተጽዕኖ ሙሉ በሙሉ ነፃ አይሆኑም። አስተዳደራዊና አመራር ነክ ተግባሮቻቸው ሊለወጡ ይችላሉ፤ በሮቦቲክስ የሚደረጉ እድገቶችም ውሎ አድሮ በራስ-ሰር የሚከናወኑ ሥራዎችን ሊያስፋፉ ይችላሉ። ነገር ግን ለጊዜው፣ ዋና ሥራቸው ቋንቋን መሠረት ባደረገ AI ሊከናወን የሚችልበት መጠን አንጻራዊ ዝቅተኛ ስለሆነ፣ በአጭር ጊዜ ትልቅ ለውጥ የመከሰቱ ዕድል አነስተኛ ነው።

ሙያዎች ሙሉ በሙሉ ከመጥፋታቸው በፊት፣ የAI የመጀመሪያ ተጽዕኖዎች በተግባራት፣ በሥራ ፍሰቶች እና በሚያስፈልጉ ክህሎቶች ለውጥ መታየታቸው ይበልጥ ይጠበቃል። በእርግጥም፣ በራስ-ሰር ሥርዓቶች የመተካት ስጋታቸው ከፍ ያለ እንደሆነ በተለዩ ሙያዎች ውስጥ ተጨባጭ የAI አጠቃቀም አሁን ከወዲሁ ከፍተኛ ነው። ከፍተኛው ስጋት ባለባቸው ሙያዎች ውስጥ የChatGPT አጠቃቀም፣ በአጠቃላይ በሠራተኞች ዘንድ ካለው አጠቃቀም በግምት በሦስት እጥፍ የተስፋፋ ነው።

ሆኖም፣ የቅርብ ጊዜ የሥራ አጥነት ለውጦች ሥራዎች በቴክኖሎጂ ሊከናወኑ ከሚችሉበት መጠን ጋር በግልጽ አይጣጣሙም። ከ2024 የመጀመሪያ ሩብ ዓመት ጀምሮ፣ ማዕቀፉ ከፍተኛው የAI ስጋት አለባቸው ብሎ ከመደባቸው ሙያዎች ይልቅ፣ ለAI ተጽዕኖ ብዙም ባልተጋለጡ አንዳንድ ሙያዎች ውስጥ ሥራ አጥነት የበለጠ ጨምሯል። ይህ ግን AI በሥራ ገበያው ላይ ምንም ተጽዕኖ እያሳደረ እንዳልሆነ አያረጋግጥም። በሙያዎች ውስጥ ያለው ሥራ አጥነት የብዙ ነገሮች ተጽዕኖ ውጤት ነው። አንዳንድ ለውጦችም በሠራተኞች ቅነሳ ከመታየታቸው በፊት፣ በአዲስ ቅጥር፣ በመግቢያ ደረጃ የሥራ ዕድሎች፣ በደመወዝ ወይም በሥራ ይዘት ላይ ሊታዩ ይችላሉ።

AI የሥራን የወደፊት ሁኔታ በአንድ የማይቀር መንገድ ብቻ አይወስንም። የቴክኖሎጂ አቅም ወሳኝ ነው፤ እንዲሁም ተቋማት፣ የሸማቾች ፍላጎት፣ የንግድ ውሳኔዎች፣ የቁጥጥር ደንቦች እና ዘላቂ የሆነው የሰው ተሳትፎ ፋይዳ ወሳኝ ናቸው። በዚህ ጥናት የቀረበው የሽግግር ማዕቀፍ፣ ለተለያዩ ሙያዎች የተለያዩ የፖሊሲ እርምጃዎች እንደሚያስፈልጉ ይጠቁማል። 

• በራስ-ሰር ሥርዓቶች የመተካት ከፍተኛ ስጋት ላለባቸው ሥራዎች፣ የቅድመ ማስጠንቀቂያ ሥርዓቶች፣ ለተጎጂዎች የተዘጋጀ ለውጥን የመላመድ ድጋፍ እና እንደየአካባቢው ሁኔታ የተነደፉ የሽግግር ዕቅዶች ሊያስፈልጉ ይችላሉ። 

• እንደገና የመደራጀት ዕድላቸው ከፍ ላለ ሥራዎች፣ የተዘመኑ ሥልጠናዎች፣ ሙያዊ መስፈርቶች፣ የሠራተኛ ምደባ ደንቦች እና ስለ ሰው ቁጥጥር የበለጠ ግልጽ መስፈርቶች ሊያስፈልጉ ይችላሉ። 

• የማደግ ዕድል ያላቸው ሥራዎች፣ የAI አጠቃቀምን ከሚያበረታቱ፣ ተደራሽነትን ከሚያሰፉ እና ተጨማሪ ሠራተኞች ወደ ዘርፉ እንዲገቡ ከሚያዘጋጁ ፖሊሲዎች ሊጠቀሙ ይችላሉ።

በሁሉም ምድቦች፣ ፖሊሲ አውጪዎች ወቅታዊ ሁኔታዎችን ወዲያውኑ የሚያሳይ የተሻለ መረጃ ያስፈልጋቸዋል። የተለመዱ የሥራ ስታቲስቲክሶች ጠቃሚ ናቸው፤ ሆኖም፣ በተግባራት፣ አሠሪዎች በሚጠብቁት ነገር እና በቴክኖሎጂ አጠቃቀም የሚከሰቱ ለውጦችን ለማሳየት ብዙ ጊዜ በበቂ ፍጥነት አይዘመኑም። የቅጥር መረጃን ከAI አቅም መለኪያዎችና ከተጨባጭ አጠቃቀሙ ጋር ማቀናጀት፣ ጫና የት እየተከማቸ እንደሆነ የበለጠ ወቅታዊ ምስል ሊሰጥ ይችላል።