એઆઈ અને રોજગાર વિશેની મોટાભાગની ચર્ચાઓ એક સરળ પ્રશ્નથી શરૂ થાય છે: એઆઈ કયાં કામ કરી શકે છે.
આ પ્રશ્ન મહત્ત્વનો છે, પરંતુ કામદારો પર શું અસર થશે તે ભાખવા માટે પૂરતો નથી. કોઈ તકનીક એક વ્યવસાયનાં ઘણાં કામ કરી શકે, છતાં તે વ્યવસાય નાબૂદ ન પણ થાય. આમ થવાનાં અનેક કારણો હોઈ શકે છે. ગ્રાહકો માનવીય સંવાદ ઇચ્છતા હોય, સંસ્થાઓને માનવીય જવાબદારી જરૂરી હોય અથવા કામમાં શારીરિક હાજરી અને વિવેકબુદ્ધિની જરૂર હોય, તેથી અમુક ભૂમિકાઓમાં માણસો અનિવાર્ય રહી શકે છે. અથવા ખર્ચ ઘટવાથી માંગ એટલી વધી શકે કે એઆઈ કામદારોની ઉત્પાદકતા વધારતું હોવા છતાં ઉદ્યોગમાં રોજગાર ઘટવાને બદલે વધે.
OpenAIનું એઆઈથી રોજગારમાં પરિવર્તનનું માળખું આ શક્યતાઓ વિશે વિચારવાની નવી રીત આપે છે. તકનીકથી અસર થવાની સંભાવનાને નોકરી ગુમાવવાની આગાહી ગણવાને બદલે, તે ત્રણ પ્રશ્નો પૂછે છે:
શું એઆઈ વ્યવસાયનાં કામોનો નોંધપાત્ર હિસ્સો કરી શકે છે.
શું કામ કરવામાં, તેની દેખરેખ રાખવામાં કે તેની જવાબદારી લેવામાં માણસની ભૂમિકા હજી પણ કેન્દ્રસ્થાને છે.
જો એઆઈ સેવાનો ખર્ચ ઘટાડે, તો શું ઉત્પાદકતામાં થયેલા વધારાનો ઉપયોગ થઈ શકે એટલી માંગ વધશે.
અમેરિકાની આશરે 14.8 કરોડ નોકરીઓને આવરી લેતા 921 વ્યવસાયો પર આ માળખું લાગુ કરતાં શ્રમબજારના પરિવર્તનનું વધુ વૈવિધ્યસભર ચિત્ર મળે છે. આશરે 18 ટકા નોકરીઓ પર સ્વચાલનનું પ્રમાણમાં ઊંચું જોખમ છે, 24 ટકાનું સ્વરૂપ બદલાવાની સંભાવના છે, 12 ટકા એઆઈ સાથે વધી શકે છે અને 46 ટકામાં તાત્કાલિક ફેરફાર ઓછો દેખાય છે.
આ શ્રેણીઓ અમુક ટકા નોકરીઓ નાબૂદ થશે એવી આગાહી નથી. વિવિધ પ્રકારનાં પરિવર્તનો પહેલાં ક્યાં દેખાઈ શકે છે તેનો આ નકશો છે.
સ્વચાલનનું વધુ જોખમ ધરાવતી નોકરીઓ: આમાં માહિતી દાખલ કરતા કારકુનો, ફોન દ્વારા વેચાણ કરનારા, મુદ્રિત લખાણના શોધકો અને કેટલીક હિસાબી કે વહીવટી ભૂમિકાઓ આવી શકે છે. આમાંનું ઘણું કામ પ્રમાણભૂત માહિતી પર પ્રક્રિયા કરવાનું, તેની ચકાસણી કરવાનું કે તેને પહોંચાડવાનું હોય છે. અંતિમ સેવા સીધી માણસ દ્વારા અપાય તે જરૂરી ન રહે, એ રીતે આવાં કામ કરવાની એઆઈની ક્ષમતા વધી રહી છે. તેનાથી વધતી ઉત્પાદકતાની રોજગાર પરની અસર સરભર થાય એટલી માંગ આ પ્રવૃત્તિઓ માટે ન પણ વધે.
આ નોકરીઓ પર બારીક નજર રાખવી જરૂરી છે, ખાસ કરીને જ્યાં રોજગાર અમુક ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં કેન્દ્રિત હોય અથવા કામદારો માટે સંબંધિત ભૂમિકાઓમાં જવાના વિકલ્પો મર્યાદિત હોય. પરંતુ અહીં પણ તકનીકી ક્ષમતા હોવાનો અર્થ આપોઆપ કે તરત જ નોકરીઓ જવી એવો નથી. નોકરીદાતાઓએ હજી કાર્યપ્રવાહો નવેસરથી ગોઠવવા, હાલની પ્રણાલીઓ સાથે એઆઈ જોડવું, ભૂલો અને નિયમનસંબંધી જોખમો સંભાળવાં અને લોકોને કામે રાખવા કરતાં સ્વચાલન ખરેખર સસ્તું છે કે નહીં તે નક્કી કરવું પડે છે.
જે નોકરીઓનું સ્વરૂપ બદલાશે: બીજા અને વધુ મોટા જૂથની નોકરીઓ નાબૂદ થવાને બદલે તેમનું સ્વરૂપ બદલાવાની શક્યતા છે. વકીલો, હિસાબનીશો, સોફ્ટવેર વિકાસકર્તાઓ, નાણાકીય વિશ્લેષકો અને શિક્ષકો તેનાં સંભવિત ઉદાહરણો છે. એઆઈ અત્યારે પણ કરારોના મુસદ્દા ઘડી શકે છે, પુરાવાનો સાર આપી શકે છે, નાણાકીય વિશ્લેષણ તૈયાર કરી શકે છે, કોડ લખી શકે છે અને પાઠ માટેની સામગ્રી બનાવી શકે છે. પરંતુ ગ્રાહકો અને સંસ્થાઓને હજી વિવેકબુદ્ધિ વાપરવા, નિર્ણયોની જવાબદારી લેવા, અસામાન્ય કિસ્સાઓ સમજવા અને સહકર્મીઓ, વિદ્યાર્થીઓ કે ગ્રાહકો સાથે સંબંધો બાંધવા માણસોની જરૂર છે.
એઆઈથી દરેક વકીલ વધુ દસ્તાવેજોની સમીક્ષા કરી શકે, દરેક વિકાસકર્તા વધુ કોડ લખી શકે અથવા દરેક શિક્ષક વ્યક્તિગત જરૂરિયાત મુજબની વધુ સામગ્રી તૈયાર કરી શકે છે. તેનાથી કેટલીક પ્રવૃત્તિઓ માટે જરૂરી શ્રમ ઘટી શકે છે, પરંતુ આ વ્યવસાયોમાં માનવીય ભૂમિકા સ્પષ્ટપણે જળવાય છે. મુખ્ય મુદ્દો નોકરીઓને નવેસરથી ગોઠવવાનો બને છે: કયાં કામ એઆઈને સોંપવાં, કયાં કામદારો પાસે રાખવાં અને શરૂઆતની નોકરીઓ તથા કારકિર્દીમાં આગળ વધવાના માર્ગો શીખવાની તકો આપતા રહે છે કે નહીં.
એઆઈ સાથે વધતી નોકરીઓ: આ એવી નોકરીઓ છે જ્યાં એઆઈ ખર્ચ એટલો ઘટાડી શકે કે વધુ માંગ ઊભી થાય. ઉદાહરણોમાં ખાનગી શિક્ષકો, માનસિક સ્વાસ્થ્યના સલાહકારો, વ્યક્તિગત નાણાકીય સલાહકારો અને કેટલાક આરોગ્યસેવા વ્યાવસાયિકોનો સમાવેશ થાય છે. હાલમાં ઘણા લોકો માટે આ સેવાઓ મોંઘી છે અથવા મેળવવી મુશ્કેલ છે. આ ક્ષેત્રોમાં વધુ ઉત્પાદકતાનો અર્થ ઓછા કામદારો એવો જ હોય તે જરૂરી નથી. ખાનગી શિક્ષણ વધુ પરવડે એવું બને તો વધુ પરિવારો તેનો લાભ લઈ શકે છે. નાણાકીય સલાહ સસ્તી થાય તો હાલમાં સલાહકારનો ખર્ચ ન ઉઠાવી શકતાં પરિવારોને તેમની જરૂરિયાત મુજબનું માર્ગદર્શન મળી શકે છે. એઆઈની મદદથી તબીબો સારવાર પછી વધુ તપાસ અને સતત સંભાળ આપી શકે છે. માંગ પૂરતી વધે તો દરેક કામદારની ઉત્પાદકતા વધવા છતાં કુલ રોજગાર વધી શકે છે.
તાત્કાલિક ફેરફાર ઓછો થાય તેવી નોકરીઓ: આમાં એવી ઘણી નોકરીઓ આવે છે જેનાં મુખ્ય કામ શારીરિક હોય અને ચોક્કસ સ્થળે જ કરવાં પડે, જેમ કે વીજળીકામ કરનારા, નળકામ કરનારા, છાપરાં બનાવનારા, બાંધકામ મજૂરો અને ભોજનસેવાના ઘણા કામદારો. એઆઈ સમયપત્રક, ખર્ચના અંદાજ, તાલીમ, માલસામાનના જથ્થા કે ગ્રાહકો સાથેના સંવાદમાં મદદ કરી શકે છે, પરંતુ હાલમાં તે વીજળીના તાર બિછાવી શકતું નથી, નળીનું સમારકામ કરી શકતું નથી, છાપરું બદલી શકતું નથી કે ભોજન બનાવીને પીરસી શકતું નથી.
આ વ્યવસાયો એઆઈની અસરથી અછૂતા નહીં રહે. તેમનાં વહીવટી અને વ્યવસ્થાપકીય કામ બદલાઈ શકે છે, અને રોબોટ તકનીકમાં પ્રગતિથી આગળ જતાં સ્વચાલનનો વ્યાપ વધી શકે છે. પરંતુ અત્યારે તેમનાં મુખ્ય કામ પર ભાષા આધારિત એઆઈની અસર થવાની સંભાવના પ્રમાણમાં ઓછી છે, તેથી નજીકના ભવિષ્યમાં મોટા ફેરફારોની શક્યતા ઓછી છે.
સમગ્ર વ્યવસાયો નાબૂદ થાય તે પહેલાં એઆઈની શરૂઆતની અસરો કામ, કાર્યપ્રવાહો અને કૌશલ્યની જરૂરિયાતોમાં ફેરફાર રૂપે દેખાવાની શક્યતા છે. હકીકતમાં, સ્વચાલનનું વધુ જોખમ ધરાવતા ગણાયેલા વ્યવસાયોમાં હાલમાં પણ એઆઈનો વાસ્તવિક ઉપયોગ વધુ છે. સૌથી વધુ જોખમ ધરાવતા વ્યવસાયોમાં ChatGPTનો ઉપયોગ વ્યાપક શ્રમબળની સરખામણીએ આશરે ત્રણ ગણો પ્રચલિત છે.
છતાં બેરોજગારીમાં તાજેતરના ફેરફારો તકનીકથી અસર થવાની સંભાવના સાથે સીધો મેળ ખાતા નથી. 2024ના પ્રથમ ત્રિમાસિકથી, માળખા મુજબ એઆઈનું સૌથી વધુ જોખમ ધરાવતા વ્યવસાયો કરતાં ઓછી અસર થવાની સંભાવના ધરાવતા કેટલાક વ્યવસાયોમાં બેરોજગારી વધુ વધી છે. જોકે, તેનાથી એવું સાબિત થતું નથી કે એઆઈની શ્રમબજાર પર કોઈ અસર નથી. વ્યવસાયોમાં બેરોજગારી પર ઘણાં પરિબળોની અસર પડે છે. કેટલાક ફેરફારો છટણીને બદલે પહેલાં ભરતી, શરૂઆતની નોકરીઓની તકો, વેતન કે કામની રચનામાં દેખાઈ શકે છે.
એઆઈ રોજગારનું એક જ અનિવાર્ય ભવિષ્ય નક્કી કરતું નથી. તકનીકી ક્ષમતા મહત્ત્વની છે, પરંતુ સંસ્થાઓ, ગ્રાહકોની માંગ, વ્યવસાયિક નિર્ણયો, નિયમન અને માનવીય ભાગીદારીનું કાયમી મૂલ્ય પણ એટલાં જ મહત્ત્વનાં છે. આ સંશોધનપત્રમાં સૂચવેલું પરિવર્તનનું માળખું દર્શાવે છે કે જુદા જુદા વ્યવસાયો માટે જુદાં નીતિગત પગલાંની જરૂર પડશે.
સ્વચાલનનું ઊંચું જોખમ ધરાવતી નોકરીઓ માટે આગોતરી ચેતવણીની પ્રણાલીઓ, અનુકૂલન માટે લક્ષિત સહાય અને સ્થાનિક જરૂરિયાતો મુજબ ઘડેલી પરિવર્તન યોજનાઓ જરૂરી બની શકે છે.
જે નોકરીઓનું સ્વરૂપ બદલાવાની શક્યતા છે તેમાં અદ્યતન તાલીમ, વ્યાવસાયિક ધોરણો, કર્મચારી નિયુક્તિના નિયમો અને માનવીય દેખરેખ અંગે વધુ સ્પષ્ટ અપેક્ષાઓની જરૂર પડી શકે છે.
વધવાની સંભાવના ધરાવતી નોકરીઓને એવી નીતિઓથી લાભ થઈ શકે છે જે એઆઈ અપનાવવાનું પ્રોત્સાહન આપે, સેવાઓ વધુ લોકો સુધી પહોંચાડે અને વધુ કામદારોને આ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશવા તૈયાર કરે.
તમામ શ્રેણીઓમાં નીતિનિર્માતાઓને વધુ સારી, તત્કાલીન માહિતીની જરૂર છે. પરંપરાગત શ્રમ આંકડા મૂલ્યવાન છે, પરંતુ કામ, નોકરીદાતાઓની અપેક્ષાઓ અને તકનીકના ઉપયોગમાં થતા ફેરફારોને પકડવા માટે તે ઘણી વાર પૂરતી ઝડપે અદ્યતન થતા નથી. રોજગારના આંકડાને એઆઈની ક્ષમતા અને તેને ખરેખર કેટલું અપનાવાયું છે તેના માપદંડો સાથે જોડવાથી ક્યાં દબાણ વધી રહ્યું છે તેનું વધુ સમયસર ચિત્ર મળી શકે છે.
