ऑस्ट्रेलियन विद्यापीठे घडवत आहेत AI-सक्षम पदवीधर

आजच्या विद्यार्थ्यांना पदवी मिळण्यापूर्वीच ऑस्ट्रेलियाच्या भावी मनुष्यबळाला आकार मिळत आहे. विविध विद्यापीठांमध्ये विद्यार्थी कल्पनांचा शोध घेण्यासाठी, सहाय्यक तयार करण्यासाठी आणि संकल्पनांचे कार्यरत नमुन्यांमध्ये रूपांतर करण्यासाठी AI वापरत आहेत. संशोधन, प्रस्थापित उद्योग आणि स्वतःच्या उद्योग-व्यवसायांत उपयोगी पडतील अशी कौशल्ये ते आत्मसात करू लागले आहेत.

हा बदल ओळखून, यूएनएसडब्ल्यू सिडनी, सिडनी विद्यापीठ, ला ट्रोब विद्यापीठ आणि अॅडलेड विद्यापीठ यांसह ऑस्ट्रेलियातील विद्यापीठे आपल्या विद्यार्थ्यांना आणि कर्मचाऱ्यांना अत्याधुनिक AI साधने उपलब्ध करून देण्यासाठी OpenAI सोबत सहकार्य करत आहेत.

विद्यार्थी, शिक्षक आणि माहिती तंत्रज्ञान पथके वैद्यकीय उपचारांच्या अनुकरणाधारित सरावात, रोबोटच्या मदतीने होणाऱ्या शिक्षक प्रशिक्षणात आणि उद्योगक्षेत्रात प्रवेशाच्या संधी निर्माण करणाऱ्या विद्यार्थी प्रकल्पांमध्ये AI वापरत आहेत. यासोबतच, अध्ययन आणि मूल्यमापनात AI कुठे आणि कसा वापरता येईल यासाठी विद्यापीठे मार्गदर्शक चौकटी विकसित करत आहेत. यातून विद्यार्थ्यांना व्यावहारिक कौशल्ये आत्मसात करण्यास आणि स्वतःच्या निर्णयक्षमतेवर कधी विसंबावे हे समजण्यास मदत होत आहे. AI-सहाय्यित अध्ययनाची आखणी करणे, AI वापराबाबत स्पष्ट अपेक्षा ठरवणे आणि ऑस्ट्रेलियन नागरिकांना AI-सक्षम कार्यस्थळासाठी तयार करणे याबाबत शिक्षक, नियोक्ते आणि उद्योगक्षेत्रातील व्यावसायिकांना या उदाहरणांतून व्यावहारिक धडे मिळतात.

OpenAI ने करवून घेतलेल्या नव्या संशोधनातून¹ विद्यार्थ्यांना त्यांच्या विद्यापीठांकडून काय हवे आहे हे समोर आले आहे. यात AI उपलब्ध करून देण्याच्या वाढत्या अपेक्षेचाही समावेश आहे. ऑस्ट्रेलियातील विद्यापीठांच्या 1,000 हून अधिक विद्यार्थ्यांच्या सर्वेक्षणात, 81% विद्यार्थ्यांनी सांगितले की ते आधीपासूनच आठवड्यातून अनेकदा AI वापरतात. यात जवळपास एक तृतीयांश (33%) विद्यार्थी दिवसातून अनेकदा AI वापरतात. एक चतुर्थांशाहून अधिक (28%) विद्यार्थ्यांनी अभ्यास, काम किंवा वैयक्तिक जीवनाचे नियोजन करण्यासाठी आधीच एखादा AI एजंट किंवा सहाय्यक तयार केला होता. दर पाचपैकी चार (79%) विद्यार्थ्यांना त्यांच्या विद्यापीठाने प्रत्यक्ष जगातील प्रकल्पांमध्ये प्रगत AI साधने वापरण्याच्या अधिक संधी द्याव्यात असे वाटते. तितक्याच प्रमाणात विद्यार्थ्यांना आरोग्य, हवामान, विज्ञान किंवा सायबर सुरक्षिततेतील आव्हानांवर AI वापरण्यात रस आहे.

या अनुभवांकडे विद्यार्थी आपल्या पुढील वाटचालीची तयारी म्हणूनही पाहतात. साठ टक्क्यांहून अधिक (61%) विद्यार्थ्यांना वाटते की निवडलेल्या कारकिर्दीत यशस्वी होण्यासाठी AI कौशल्ये अत्यावश्यक असतील. तर 65% विद्यार्थ्यांच्या मते, या कौशल्यांमुळे ऑस्ट्रेलियन पदवीधरांना जागतिक रोजगारक्षेत्रात आघाडी मिळेल. उद्योजक होण्याची महत्त्वाकांक्षाही दिसून येते. सर्वेक्षणातील तीन चतुर्थांशाहून अधिक (76%) विद्यार्थ्यांनी कंपनी सुरू करण्यात किंवा स्वयंरोजगार करण्यात रस असल्याचे सांगितले. तर दोन तृतीयांशाहून अधिक (68%) विद्यार्थ्यांना AI मुळे व्यवसाय सुरू करणे सोपे होईल असे वाटते.

विद्यार्थ्यांच्या सध्याच्या गरजा आणि तयारी लक्षात घेऊन त्यांना कशी साथ द्यावी, हा उच्च शिक्षणासमोरील प्रश्न आहे. त्यांना प्रगत साधने उपलब्ध करून देणे ही सुरुवात आहे. मात्र सुजाण निर्णयक्षमता, विषयज्ञान आणि प्रत्यक्ष अनुभव यांच्या आधारे ही साधने वापरण्यास मदत केल्यानेच ते व्यावसायिक जीवनात AI वापरण्यास सज्ज होतील.

यूएनएसडब्ल्यूने OpenAI सोबत वाढवलेले सहकार्य हे विद्यापीठे या गरजेला प्रतिसाद कसा देत आहेत याचे एक उदाहरण आहे. विद्यापीठ 80,000 हून अधिक विद्यार्थी आणि कर्मचाऱ्यांना ChatGPT Edu उपलब्ध करून देत आहे. सर्व विद्यार्थ्यांपर्यंत ते पोहोचवण्याच्या दिशेने टप्प्याटप्प्याने व्याप्ती वाढवली जात आहे.

यूएनएसडब्ल्यू आणि OpenAI यांची शैक्षणिक कार्यक्रम व अभ्यासक्रमांमध्ये निर्मितिक्षम AI ची मूलतत्त्वे आणि Codex यांचा समावेश करण्याची योजना आहे. यात विद्यार्थ्यांना हॅकाथॉन आणि औद्योगिक प्रकल्पांमधून AI वापरण्याच्या संधी मिळतील. विद्यार्थ्यांना आंतरवासिता, पदवीधरांसाठीच्या नोकऱ्या आणि नवउद्योगांच्या संपर्कजाळ्यांशी जोडणे हाही या सहकार्याचा उद्देश आहे.

यूएनएसडब्ल्यूमध्ये माहिती तंत्रज्ञानातील पदव्युत्तर शिक्षण घेणाऱ्या नलिन अय्यरने रोजगारक्षेत्राबाबतचा मुद्दा स्पष्ट शब्दांत मांडला: “उद्योगक्षेत्राला काय अपेक्षित आहे आणि त्यात AI ची भूमिका काय आहे हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.”

सिडनी विद्यापीठाच्या OpenAI सोबतच्या सहकार्याचाही उद्देश संपूर्ण संस्थेत प्रत्यक्ष कामासाठीची क्षमता विकसित करणे हा आहे. यातून विद्यार्थी आणि कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण, मार्गदर्शन आणि सहाय्यासह ChatGPT Edu उपलब्ध होईल. अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने होणार असून, चाचणीनंतर 2027 च्या पहिल्या सत्रात सर्व विद्यार्थ्यांना ते उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे. शाश्वततेचा अभ्यास करण्यासाठी आणि तिला चालना देण्यासाठी विद्यापीठ 10 लाख डॉलरचा AI शाश्वतता संशोधन आणि नवोन्मेष निधीही स्थापन करत आहे.

ला ट्रोब विद्यापीठ अधिकाधिक जणांना AI उपलब्ध करून देण्यासोबतच संपूर्ण अभ्यासक्रमात त्याचा समावेश करण्याचे ध्येय बाळगून आहे. सर्व 3,500 कर्मचाऱ्यांना आधीच ChatGPT Edu उपलब्ध आहे. 2027 च्या पहिल्या तिमाहीत सर्व 45,000 विद्यार्थी आणि कर्मचाऱ्यांना ते उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे. या दृष्टिकोनात ऑस्ट्रेलियातील पहिल्या AI अभियांत्रिकी पदवी (ऑनर्स) अभ्यासक्रमाचा समावेश आहे; त्याची पहिली तुकडी 2027 मध्ये प्रवेश घेईल. तसेच ऑस्ट्रेलियातील पहिल्या AI व्यवसाय प्रशासन पदव्युत्तर अभ्यासक्रमाचाही समावेश आहे.

AI ला प्राधान्य देणाऱ्या धोरणाचा भाग म्हणून, ला ट्रोबने फिल लॉफेनबर्ग यांची ऑस्ट्रेलियातील पहिले AI प्र-कुलगुरू आणि मुख्य AI अधिकारी म्हणून नियुक्ती केली. शिक्षण, संशोधन आणि कामकाजात AI च्या वापराविषयी विद्यापीठाच्या वाटचालीचे नेतृत्व ते करतील.

सर्वेक्षणातून स्पष्ट झालेल्या वास्तवाला हे प्रयत्न प्रतिसाद देतात: विद्यार्थी आधीपासूनच AI वापरून प्रयोग करत आहेत. पण संपूर्ण संस्थेत AI ची उपलब्धता आणि सहाय्य मिळाल्यास, ते कोणताही विषय शिकत असोत किंवा त्यांना वैयक्तिकरीत्या कोणतीही साधने परवडत असोत, सर्वांना कौशल्ये विकसित करण्याच्या न्याय्य संधी मिळतात.

ला ट्रोब विद्यापीठातील काही अत्यंत रंजक उपक्रमांची सुरुवात एका साध्या प्रश्नातून होते: शिकताना मिळणारा प्रत्यक्ष अनुभव अधिक समृद्ध करण्यासाठी आपण AI कसा वापरू शकतो?

रुग्णालयपूर्व आपत्कालीन वैद्यकीय सेवा अभ्यासक्रमाचे प्रमुख डॉ. कॅमेरॉन अँडरसन हे ChatGPT वापरून विविध सराव उपक्रम तयार करतात. विद्यापीठाच्या अध्ययन व्यवस्थापन प्रणालीद्वारे दिल्या जाणाऱ्या या उपक्रमांत विद्यार्थी ईसीजीचा अर्थ लावतात, संभाव्य हृदयविकाराच्या झटक्याचे मूल्यमापन करतात किंवा मोठ्या प्रमाणावर जीवितहानी झालेल्या घटनेनंतर रुग्णांच्या उपचारांचा प्राधान्यक्रम ठरवतात. वर्गात शिकलेले अधिक पक्के करणाऱ्या आणि त्याची चाचणी घेणाऱ्या परिस्थितींचे अनुकरण तयार करण्यास AI मदत करतो.

ला ट्रोबच्या शिक्षणशास्त्र विभागातील संशोधन आणि उद्योगसंपर्काच्या सहयोगी अधिष्ठाता प्राध्यापक टेरेस कीन या भावी शिक्षकांना पालकांना अभिप्राय देण्याचा सराव करता यावा म्हणून फ्लेच नावाचा संवाद साधणारा रोबोट वापरतात. मायक्रोसॉफ्ट अझ्युअरवर चालणाऱ्या OpenAI च्या विशाल भाषा मॉडेल्सवर आधारित फ्लेच बोलून, चेहऱ्यावरील हावभावांतून आणि डोक्याच्या हालचालींतून प्रतिसाद देतो.

प्राध्यापक कीन यांच्या पथकाने अत्यंत अनुभवी शिक्षकांच्या मुलाखतींवर आधारित वास्तवदर्शी प्रसंग तयार केले. महत्त्वाचे म्हणजे, पालकांशी संभाषणाला वादाचे स्वरूप आल्यास ते कसे हाताळावे याचा सराव प्रशिक्षणार्थी शिक्षकांना फ्लेचसोबत करता येतो. अनेक शिक्षकांना आव्हानात्मक वाटणाऱ्या या बाबतीत महत्त्वाची कौशल्ये विकसित होतात.

ला ट्रोब आपल्या आणखी अभ्यासक्रमांत आणि कामकाजात AI चा समावेश करत आहे. विद्यापीठाने OpenAI ची एजंटिक साधने Codex आणि ChatGPT वर्क संपूर्ण संस्थेत उपलब्ध केली आहेत. त्याच्या माहितीपुस्तिकेत नवउद्यमांसाठी व्हाइब कोडिंग आणि एजंटिक AI सॉफ्टवेअर अभियांत्रिकी (2027 पासून) या अभ्यासक्रमांची नोंद आहे.

विद्यापीठाचा AI व्यवसाय स्टुडिओ प्रत्यक्ष शिक्षणाची व्याप्ती उद्योगक्षेत्रापर्यंत वाढवतो. 2028 पर्यंत 1,000 हून अधिक विद्यार्थ्यांना सल्लागार आणि ग्राहकांच्या कार्यस्थळी नियुक्त अभियंते म्हणून प्रत्यक्ष अनुभव देणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे. ChatGPT Edu आणि Codex वापरून हे विद्यार्थी लघु व मध्यम उद्योगांना AI स्वीकारण्यास मदत करतील. यातून पदवीधरांची कौशल्ये व्यवसायांच्या गरजांशी जोडली जातील.

एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर AI ची अंमलबजावणी करण्यासाठी पडद्यामागे सातत्याने काम करावे लागते. ला ट्रोबच्या माहितीनुसार, अनेक डझन उपयोग प्रत्यक्षात सुरू आहेत, शेकडो लोकांना प्रशिक्षण दिले जात आहे आणि सक्रिय वापरकर्त्यांच्या संख्येत दरमहा 10% वाढ होत आहे. सहभागींची संख्या वाढत असताना विद्यापीठ सुरक्षित प्रवेश आणि टोकन वापराचे अर्थकारण सांभाळत आहे. लॉफेनबर्ग म्हणाले, “ChatGPT आणि Codex मुळे प्रणाली विकासाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यांसाठी आणि नवोन्मेषासाठी लागणारा वेळ काही महिन्यांवरून काही आठवड्यांवर आला आहे. महत्त्वाचे म्हणजे, कर्मचारी आणि विद्यार्थ्यांचा संयुक्त रचनेतील सहभाग या प्रक्रियेचा अंगभूत भाग झाला आहे.”

गुंतागुंतीच्या विलीनीकरणातून नव्याने स्थापन झालेल्या अ‍ॅडलेड विद्यापीठाला सुरुवातीपासूनच AI चे सुरक्षित, नियमाधारित आणि विस्तारक्षम उपयोग रुजवण्याची संधी आहे. ऑस्ट्रेलियात एका पिढीच्या कालावधीनंतर स्थापन झालेले हे पहिले नवे मोठे विद्यापीठ आहे. संशोधक, विद्यार्थी आणि कर्मचारी OpenAI च्या एपीआयचा आधीपासून करत असलेल्या वापराचा आधार घेऊन ते पुढे जात आहे.

अधिकृत संरक्षणात्मक सुरक्षा कामांसाठी OpenAI डेब्रेक ब्लू वापरणाऱ्या उच्च शिक्षण क्षेत्रातील पहिल्या काही संस्थांपैकी अ‍ॅडलेड विद्यापीठ एक आहे. यातून सायबर संरक्षणासाठी महत्त्वाची क्षमता मिळते. यामध्ये सुरक्षेतील त्रुटी शोधणे, सुरक्षिततेच्या दृष्टीने कोडचे परीक्षण, घातक सॉफ्टवेअरचे विश्लेषण, सुरक्षा घटनांना प्रतिसाद आणि दुरुस्ती अद्यतनांची पडताळणी यांचा समावेश आहे.

विद्यार्थ्यांना AI कधी वापरता येईल आणि त्यांनी स्वतःचे ज्ञान कधी सिद्ध करणे आवश्यक आहे, याबाबतही विद्यापीठे स्पष्ट अपेक्षा ठरवत आहेत.

यूएनएसडब्ल्यूने मूल्यमापनासाठी वापरता येईल, वापरता येणार नाही, वापरणे आवश्यक अशी चौकट सुरू केली आहे. अध्ययनाच्या उद्दिष्टानुसार शिक्षक AI वापरण्यास परवानगी आहे, मनाई आहे किंवा वापर अनिवार्य आहे, हे स्पष्ट करू शकतात. यामुळे विद्यार्थ्यांना AI योग्य प्रकारे वापरण्याचा सराव करता येतो आणि त्याच वेळी त्यांच्या क्षेत्रात आवश्यक असलेले मूलभूत ज्ञानही सिद्ध करता येते.

सिडनी विद्यापीठ AI च्या अंमलबजावणीसोबत जबाबदार वापराची चौकटही आणत आहे. त्याच्या मूल्यमापन पद्धतीनुसार विद्यार्थ्यांनी आधी देखरेखीखाली स्वतःच्या क्षमता सिद्ध करणे आणि त्यानंतर खुल्या मूल्यमापनांत AI प्रभावीपणे कसा वापरता येतो हे दाखवणे आवश्यक आहे.

ला ट्रोब व्यावहारिक मार्गदर्शन देऊन अधिकाधिक जणांना AI वापरता यावा यासाठीही मदत करत आहे. विद्यापीठाच्या ग्रंथालयाने सर्व विद्यार्थ्यांसाठी AI च्या जबाबदार आणि सुरक्षित वापराविषयी मोफत अध्ययन घटक तयार केले आहेत. तसेच, 2027 च्या पहिल्या सत्रासाठी प्रथम वर्षाच्या 50 प्राधान्य विषयांमध्ये AI कौशल्य विकासाचा समावेश केला जात आहे. शिक्षण, कायदा आणि आरोग्य या क्षेत्रांसाठी तयार केलेले विशेष घटक AI साक्षरतेची सांगड व्यावसायिक जबाबदाऱ्यांशी घालतात. कार्यशाळा आणि अध्यापन संसाधने शिक्षकांना अध्ययन उपक्रम आणि मूल्यमापनाची आखणी करण्यास मदत करतात.

AI कौशल्ये आपल्या कारकिर्दीसाठी अत्यावश्यक असून त्यांतून पुढे जाण्याची संधी मिळते, असे विद्यार्थ्यांना आधीपासूनच वाटते. अधिकाधिक जणांना ChatGPT उपलब्ध करून आणि दैनंदिन अध्यापनात AI चा समावेश करून, ऑस्ट्रेलियातील विद्यापीठे या महत्त्वाकांक्षेला प्रत्यक्ष अनुभवाची जोड देत आहेत. AI च्या मदतीने शिकणारे, निर्मिती करणारे आणि समस्या सोडवणारे पदवीधर घडवणे हे उद्दिष्ट आहे. व्यावसायिक जीवनात प्रवेश करताना ही कौशल्ये आत्मविश्वासाने वापरण्यासाठी आवश्यक विषयज्ञान आणि निर्णयक्षमताही त्यांच्याकडे असावी.