Kuunda modeli ya mabadiliko ya ajira kutokana na AI

Mijadala mingi kuhusu AI na ajira huanza na swali rahisi: AI inaweza kufanya kazi zipi?

Hilo ni swali muhimu, lakini halitoshi kutabiri yatakayowapata wafanyakazi. Teknolojia inaweza kutekeleza majukumu mengi ya aina fulani ya kazi bila kuiondoa kazi yenyewe. Hali hii inaweza kutokea kwa sababu kadhaa. Binadamu wanaweza kuendelea kuhitajika kwa sababu wateja wanataka kuwasiliana na mtu, taasisi zinahitaji mtu wa kuwajibika, au kazi inahitaji uwepo wa mtu na uwezo wake wa kupima mambo na kuamua. Au kupungua kwa gharama kunaweza kuongeza mahitaji kiasi cha kupanua ajira katika sekta badala ya kuzipunguza, hata huku AI ikiongeza tija ya wafanyakazi.

Mfumo wa OpenAI wa Kuchambua Mabadiliko ya Ajira Kutokana na AI unatoa njia mpya ya kutafakari uwezekano huu. Badala ya kuchukulia uwezo wa teknolojia kufanya kazi fulani kuwa utabiri wa kupotea kwa ajira, unauliza maswali matatu:

• Je, AI inaweza kutekeleza sehemu kubwa ya majukumu ya kazi hiyo?

• Je, mtu bado ana nafasi kuu katika kufanya kazi hiyo, kuisimamia au kuwajibika kwa matokeo yake?

• AI ikipunguza gharama ya huduma, je, mahitaji yataongezeka vya kutosha kuendana na ongezeko la tija?

Unapotumika kuchambua aina 921 za kazi zinazojumuisha takriban ajira milioni 148 nchini Marekani, mfumo huu unaonyesha mabadiliko ya soko la ajira kwa namna yenye kuzingatia tofauti zaidi. Takriban asilimia 18 ya ajira ziko katika hatari kubwa zaidi ya kufanywa kiotomatiki, asilimia 24 huenda zikapangwa upya, asilimia 12 zinaweza kuongezeka kutokana na AI, na asilimia 46 zinaonyesha mabadiliko machache ya haraka.

Makundi haya si utabiri kwamba asilimia fulani ya ajira itatoweka. Yanaonyesha ni wapi aina tofauti za mabadiliko zinaweza kuanza kujitokeza.

Ajira zilizo katika hatari kubwa zaidi ya kufanywa kiotomatiki: Hizi zinaweza kujumuisha kazi za makarani wa kuingiza data, wauzaji kwa simu, wahakiki wa maandishi, na baadhi ya kazi za utunzaji wa vitabu vya hesabu au utawala. Sehemu kubwa ya kazi hizi ni kuchakata, kukagua au kuwasilisha taarifa zinazofuata muundo maalumu—majukumu ambayo AI inazidi kuweza kutekeleza bila mtu kutoa huduma ya mwisho moja kwa moja. Mahitaji ya shughuli hizi huenda yasiongezeke vya kutosha kuendana na ongezeko la tija linalotokana na matumizi hayo.

Ajira hizi zinastahili kufuatiliwa kwa karibu, hasa pale zinapopatikana zaidi katika eneo fulani au wafanyakazi wanapokuwa na fursa chache za kuhamia kazi zinazohusiana nazo. Lakini hata hapa, uwezo wa teknolojia hausababishi moja kwa moja au mara moja kupotea kwa ajira. Waajiri bado wanahitaji kubuni upya taratibu za kazi, kuunganisha AI na mifumo iliyopo, kudhibiti makosa na hatari za kutotimiza kanuni, na kubaini ikiwa kufanya kazi kiotomatiki ni nafuu zaidi kuliko kuendelea kuajiri watu.

Ajira zitakazopangwa upya: Kundi la pili, ambalo ni kubwa zaidi, huenda likapangwa upya badala ya kutoweka. Wanasheria, wahasibu, wasanidi programu, wachambuzi wa fedha na walimu ni mifano inayoweza kuwa katika kundi hili. Tayari AI inaweza kuandaa rasimu za mikataba, kufupisha ushahidi, kuandaa uchambuzi wa fedha, kuandika msimbo na kutengeneza nyenzo za kufundishia. Lakini wateja na taasisi bado wanahitaji watu wa kupima mambo na kuamua, kuwajibikia maamuzi, kuelewa hali zisizo za kawaida na kujenga mahusiano na wafanyakazi wenzao, wanafunzi au wateja.

AI inaweza kumwezesha kila mwanasheria kukagua hati nyingi zaidi, kila msanidi kuandika msimbo mwingi zaidi, au kila mwalimu kuandaa nyenzo nyingi zaidi zinazolenga mahitaji ya kila mwanafunzi. Hilo linaweza kupunguza nguvu kazi inayohitajika kwa baadhi ya shughuli, lakini kazi zenyewe zinaendelea kutegemea binadamu kwa kiasi kinachoonekana wazi. Suala kuu linakuwa jinsi kazi zinavyobuniwa upya: majukumu yapi yanapewa AI, yapi yanabaki kwa wafanyakazi, na ikiwa nafasi za wanaoanza kazi na njia za kujiendeleza kitaaluma bado zinatoa fursa za kujifunza.

Ajira zinazoongezeka kutokana na AI: Hizi ni kazi ambazo AI inaweza kupunguza gharama zake kiasi cha kuongeza mahitaji.  Mifano ni walimu wa masomo ya ziada, washauri wa afya ya akili, washauri wa fedha binafsi na baadhi ya wataalamu wa afya. Kwa sasa huduma hizi ni ghali au ni vigumu kuzipata kwa watu wengi. Katika nyanja hizi, kuongezeka kwa tija si lazima kumaanishe kupungua kwa wafanyakazi. Masomo ya ziada yakiwa nafuu zaidi, familia nyingi zaidi zinaweza kuyalipia. Ushauri wa fedha wa gharama nafuu unaweza kuwezesha kaya ambazo kwa sasa haziwezi kumudu mshauri kupata mwongozo unaolenga mahitaji yao. Wataalamu wa tiba wanaosaidiwa na AI wanaweza kufuatilia wagonjwa zaidi na kutoa huduma endelevu zaidi. Mahitaji yakiongezeka vya kutosha, jumla ya ajira inaweza kuongezeka hata huku tija ya kila mfanyakazi ikiongezeka.

Ajira zenye mabadiliko machache ya haraka: Hizi zinajumuisha kazi nyingi ambazo majukumu yake makuu bado yanahitaji nguvu au ustadi wa mikono na kufanywa mahali maalumu, kama kazi za mafundi wa umeme, mabomba na paa, vibarua wa ujenzi na wahudumu wengi wa chakula. AI bado inaweza kusaidia kupanga ratiba, kufanya makadirio, kutoa mafunzo, kusimamia bidhaa zilizopo au kuwasiliana na wateja, lakini kwa sasa haiwezi kufunga nyaya, kurekebisha bomba, kubadilisha paa au kuandaa na kuhudumia chakula.

Kazi hizi pia zitaguswa na AI. Majukumu yake ya utawala na usimamizi yanaweza kubadilika, na maendeleo ya roboti yanaweza hatimaye kupanua wigo wa kazi zinazofanywa kiotomatiki. Lakini kwa sasa, uwezekano wa majukumu yake makuu kufanywa na AI inayotumia lugha ni mdogo kwa kulinganisha, hivyo mabadiliko makubwa katika siku za karibuni yana uwezekano mdogo.

Athari za awali za AI huenda zikaonekana katika mabadiliko ya majukumu, taratibu za kazi na ujuzi unaohitajika kabla ya kuonekana katika kutoweka kabisa kwa aina fulani za kazi. Kwa hakika, tayari matumizi halisi ya AI ni mengi zaidi katika kazi zilizotambuliwa kuwa katika hatari kubwa zaidi ya kufanywa kiotomatiki. Matumizi ya ChatGPT katika kazi zilizo hatarini zaidi yameenea kwa takriban mara tatu ya kiwango cha matumizi miongoni mwa wafanyakazi kwa ujumla.

Hata hivyo, mabadiliko ya hivi karibuni ya ukosefu wa ajira hayawiani moja kwa moja na uwezo wa teknolojia kufanya kazi hizo. Tangu robo ya kwanza ya 2024, ukosefu wa ajira umeongezeka zaidi katika baadhi ya kazi ambazo AI ina uwezo mdogo wa kuzifanya kuliko katika kazi ambazo mfumo huu unaainisha kuwa katika hatari kubwa zaidi kutokana na AI. Hata hivyo, hili halithibitishi kwamba AI haina athari kwenye soko la ajira. Ukosefu wa ajira katika aina fulani ya kazi huathiriwa na mambo mengi. Baadhi ya mabadiliko yanaweza kuonekana kwanza katika uajiri, nafasi za wanaoanza kazi, mishahara au mgawanyo wa majukumu badala ya kuachishwa kazi.

AI haiamui mustakabali mmoja wa kazi usioweza kuepukika. Uwezo wa teknolojia ni muhimu, lakini taasisi, mahitaji ya watumiaji, maamuzi ya biashara, kanuni na thamani ya kudumu ya ushiriki wa binadamu pia ni muhimu. Mfumo wa kuchambua mabadiliko unaopendekezwa katika makala hii unaashiria kwamba aina tofauti za kazi zitahitaji hatua tofauti za kisera. 

• Ajira zilizo katika hatari kubwa ya kufanywa kiotomatiki zinaweza kuhitaji mifumo ya tahadhari za mapema, usaidizi unaolenga wanaohitaji kuzoea mabadiliko na mipango ya mpito iliyoundwa kulingana na mazingira ya eneo husika. 

• Ajira zinazoweza kupangwa upya huenda zikahitaji kusasisha mafunzo, viwango vya kitaaluma na kanuni za upangaji wa wafanyakazi, pamoja na matarajio yaliyo wazi zaidi kuhusu usimamizi wa binadamu. 

• Ajira zenye uwezo wa kuongezeka zinaweza kunufaika na sera zinazohimiza matumizi ya AI, kupanua upatikanaji wa huduma na kuandaa wafanyakazi wengi zaidi kuingia katika nyanja hizo.

Katika makundi yote, watunga sera wanahitaji taarifa bora zinazopatikana wakati mabadiliko yanapotokea. Takwimu za kawaida za ajira zina thamani, lakini mara nyingi hazisasishwi haraka vya kutosha kuonyesha mabadiliko ya majukumu, matarajio ya waajiri na matumizi ya teknolojia. Kuunganisha data za ajira na vipimo vya uwezo wa AI na matumizi yake halisi kunaweza kuonyesha kwa wakati unaofaa zaidi ni wapi shinikizo linazidi kuongezeka.